تستهای درخواستی برای بررسی عملکرد غده تیروئید

مرور اجمالی بر سه هورمون مترشحه غده تیروئید.

غده تیروئید یکی از بزرگترین غدد درون روز بدن میباشد که در ساختار خود از دو لوب تشکیل شده است.

این غده نقش بسیار کلیدی در متابولیسم پایه بدن ایفا میکند و بعبارتی گفته میشود ، اگر حال غده تیروئید خوب است ، حال کل بدن خوب می باشد.
وزن تیروئید حدود بیست و پنج گرم و اندازه آن در مردان بزرگتر است.
اندازه تیروئید در زنان، در دوران قاعدگی و حاملگی افزایش می‌یابد.
تیروئید در قسمت مرکزی دارای (تنگه) است که سبب اتصال دو لوب تیروئیدی به یکدیگر می‌شود.
ممکن است گاهی لوب سومی هم به شکل هرمی از ایسموس یا دو لوب اصلی دیگر بیرون بزند.
در بعضی موارد توده‌های کوچکی از جنس بافت تیروئید در اطراف غده مشاهده می‌شود که به غده اصلی اتصالی ندارند و با نام غدد اکسسوری (فرعی) تیروئیدی شناخته می‌شوند.

واحدهای تشکیل دهنده غده تیروئید آسینوس یا فولیکول است و در قسمت مرکزی آن پروتئین‌های کلوئیدی قرار دارد که خود به عنوان انبار ذخیره هورمون تیروئید استفاده می‌شود.

چهار عملکرد اصلی تیروئید عبارت است از:

• جذب و انتقال ید
• ساخت و ترشح تیروگلوبین
• اتصال ید به تیروگلوبین به منظور ساخت هورمون‌های تیروئیدی
• ترشح هورمون تیروئید به دستگاه گردش خون

نقش اصلی این هورمونها هم کنترل سرعت انجام واکنشهای شیمیایی داخل سلولی در کل بدن می باشد.

تیروئید تعداد زیادی از فعالیت¬ های مختلف بدن (از جمله متابولیسم و رشد) را از طریق ترشح این سه هورمون کنترل می -کند

تنظیم غده تیروئید

هورمون محرکه تیروئید یا TSH که به وسیله سلول‌های هیپوفیز قدامی ترشح می‌شود، در کنترل عملکرد تیروئید نقش محوری داشته و مفیدترین نشانگر فیزیولوژیک فعالیت هورمون تیروئید است.
عامل اصلی تعیین نقطه تنظیم در محور تیروئید هورمون TSH است.
ترشح این هورمون به وسیله هورمون آزادکننده تیروتروپین یا TRH تنظیم می‌شود.
هورمون TRH عمده‌ترین محرک سنتز و ترشح TSH است.
تقریباً ۱۵ دقیقه پس از ساخت TRH میزان ترشح TSH به حداکثر خود می‌رسد.
کاهش سطح هورمون‌های تیروئید سبب افزایش تولید پایه TSH و تشدید اثر تحریکی TRH بر TSH می‌شود.
افزایش سطح هورمون‌های تیروئید نیز به سرعت و به صورت مستقیم TSH را مهار کرده و همچنین اثر تحریکی TRH بر TSH را مهار می‌کنند.

این نشان می‌دهد که هورمون‌های تیروئید عامل اصلی تنظیم کننده تولید TSH هستند.
نظیر سایر هورمون‌های هیپوفیزی، TSH به صورت ضربانی ترشح می‌شود و میزان ترشح آن در ساعات مختلف شبانه‌روز متفاوت است. حداکثر میزان ترشح این هورمون در هنگام شب رخ می‌دهد.
اختلالات هورمونی غده تیروئید تأثیر مستقیمی در بروز ناباروری دارد بنابراین بررسی علل این اختلالات در ابتدای درمان ناباروری ضروری و با اهمیت است.
به نظر پزشکان اختلالات تیروئید از شایع‌ترین اختلالات غدد به ویژه در زنان به دو صورت آشکار و پنهان است.
حدود یک تا دو درصد علل و مشکلات باروری و کم شدن قدرت باروری زنان مربوط به مشکلات غدد از جمله غده تیروئید است.
اختلالات غده تیروئید در مردان نیز در سنین بلوغ سبب کوتاهی قد یا تأخیر بلوغ و در جوانی سبب ناتوانی‌های جنسی می‌شود اما به‌طور کلی شیوع آن در مردان بسیار کمتر از زنان است.

سنتز هورمون تیروئید

هورمون‌های تیروئید از تیروگلوبولین که یک گلیکوپروتئین بزرگ یددار است مشتق می‌شوند.
جذب ید اولین مرحله اساسی در سنتز هورمون تیروئید است. یدی که از راه غذا وارد بدن می‌شود به پروتئین‌های سرم و به ویژه آلبومین متصل می‌گردد.یدی که به پروتئین‌ها متصل نشده باشد از طریق ادرار دفع می‌شود.
تنظیم مکانیسم انتقال ید بسیار دقیق است و این امر امکان تطابق با مقادیر متفاوت ید رژیم غذایی را فراهم می‌کند.
کاهش ید رژیم غذایی سبب افزایش جذب آن می‌شود.
در مناطقی که کمبود نسبی ید وجود دارد، شیوع گواتر افزایش می‌یابد.

نحوه سنتز T3 و T4

ید به واسطه آنزیم تیروئید پروکسیداز به تیروگلوبین متصل شده و سبب تشکیل مونویدوتیروزین می‌گرد.
با اتصال یک واحد ید دیگر، دی‌یدوتیروزین تشکیل می‌شود و در نهایت با اتصال دو مولکول دی یدوتیروزین (به واسطه آنزیم تیروئید پراکسیداز) T4 تشکیل می‌شود.
هورمون T3 نیز از اتصال یک مونویدوتیروزین به یک دی‌یدوتیروزین سنتز می‌شود.
این سه هورمون که در بالا به آن اشاره شد، جز اصلی ترین و کلیدی ترین هورمون ها در ارزیابی غده تیروئید هستند، قطعا تعداد هورمون های مترشحه و عملکردی بسیار بسیار زیادتر از موارد اشاره شده است.
که تفسیر آن در این مقاله نمی گنجد.

منابع :

1.  Jacobs S. D, DeMott R. W, Oxley K. D, Laboratory test handbook, ۳ rd, Lexi comp, ۲۰۰۴
2.  Dayan CM, “ Interpretation of Thyroid Function Tests.” Lancet, ۲۰۰۱, ۳۵۷: ۶۱۹-۲۴
3.  کتاب جامع تست هاي تشخيصي و آزمايشگاهي پاگانا- دکتر مهتاب جعفر آبادي آشتياني و همکاران- نشر سالمي
4. کتاب جامع تجهيزات آزمايشگاهي فرآورده هاي تشخيصي- دکتر حميد رضا سقا و همکاران- نشر مير